Trầm cảnh: khối tự nhiên, khối tạo dáng hay khối ghép — và vì sao nó đổi giá

Mục này đã có bài chọn và giữ trầm cảnh cùng đồ mỹ nghệ. Bài này đi vào một chỗ quyết định giá nhiều nhất mà người mua thường không được nói rõ: khối mình đang xem thuộc dạng chế tác nào.

Cùng một trọng lượng và trông na ná nhau, ba dạng dưới đây có thể chênh nhau rất nhiều về giá — và cả ba đều hợp lệ, miễn là được nói đúng.

Ba dạng chế tác

1. Khối để gần như nguyên trạng: chỉ làm sạch phần gỗ tạp bên ngoài, giữ hình dáng tự nhiên. Đây là dạng được chuộng nhất và thường đắt nhất.
2. Khối đã tạo dáng: người thợ gọt, đục, chạm để ra một hình cụ thể. Giá phụ thuộc cả vật liệu lẫn tay nghề.
3. Khối ghép từ nhiều mảnh: các mảnh nhỏ được gắn lại thành một khối lớn. Hợp lệ nếu nói rõ, và giá phải khác hẳn hai dạng trên.
4. Ngoài ra còn phần đế và phụ kiện, đôi khi chiếm một phần đáng kể trong giá mà người mua tưởng là tiền vật liệu.

Vì sao dạng chế tác đổi giá nhiều tới vậy

• Khối nguyên trạng lớn thì hiếm, và hiếm là yếu tố định giá mạnh nhất ở mặt hàng này.
• Tạo dáng làm mất vật liệu: gọt đi bao nhiêu thì mất bấy nhiêu, nên hình càng cầu kỳ càng tốn.
• Tạo dáng cũng có thể che khuyết điểm — đây là lý do nên hỏi rõ, không phải lý do để nghi ngờ mọi món.
• Khối ghép tận dụng được mảnh nhỏ, nên rẻ hơn nhiều; điều này bình thường trong nghề.
• Công thợ giỏi có giá riêng, và nó đáng tiền — nhưng nó là tiền công, không phải tiền vật liệu.

Nhìn được gì bằng mắt

• Đường vân chạy liên tục qua các mặt hay đứt quãng ở một đường thẳng bất thường.
• Mạch ghép: soi kỹ chỗ chuyển tiếp, nhất là dưới ánh sáng xiên.
• Chỗ khuất và mặt đáy — nơi ít được chăm chút nhất nói nhiều nhất.
• Dấu keo: bóng khác, màu khác, hoặc có gờ nhỏ.
• Bề mặt quá đều trên một khối được giới thiệu là tự nhiên.
• Nhưng nói thẳng: mắt thường không kết luận được chắc chắn — mấy dấu hiệu này là lý do để hỏi, không phải bằng chứng.

Hỏi người bán những gì

1. Khối này nguyên trạng, đã tạo dáng, hay ghép — hỏi thẳng, và hỏi trước khi nghe báo giá.
2. Có dùng keo hay chất kết dính không, và ở chỗ nào.
3. Có xử lý bề mặt gì không: đánh bóng, phủ, tẩm.
4. Trọng lượng bao nhiêu, và đã gồm đế chưa.
5. Đế là gỗ gì, có tính vào giá không.
6. Ghi câu trả lời vào hoá đơn, không chỉ nghe nói miệng.

Giấy tờ và cam kết

• Xin ghi rõ dạng chế tác lên hoá đơn — đây là điều khác biệt giữa một giao dịch sòng phẳng và một giao dịch mập mờ.
• Hỏi chính sách đổi trả và thời hạn, ghi vào giấy.
• Giấy kiểm định nếu có thì xem nó kiểm cái gì: vật liệu hay chỉ là phiếu của cửa hàng.
• Giấy chứng minh vật liệu, không chứng minh giá trị tinh thần — không cơ quan nào cấp giấy chứng nhận linh nghiệm.
• Món giá trị lớn thì cân nhắc kiểm định độc lập; hỏi trước chi phí và thời gian.

Phần pháp lý nên biết

Trầm hương và một số loại gỗ quý nằm trong nhóm có quy định riêng về khai thác, mua bán và vận chuyển, kể cả khi mang qua biên giới. Quy định thay đổi theo thời gian và khác nhau giữa các nơi.

• Mua món giá trị lớn, mua để kinh doanh, hoặc định mang đi nước ngoài thì hỏi cơ quan có thẩm quyền trước.
• Người bán nói "mang được thoải mái" không phải là căn cứ.
• Giấy tờ người bán đưa chưa chắc là giấy được nước mình chấp nhận.
• Không rõ thì hỏi người có chuyên môn pháp lý trước khi trả tiền.

Đế và phụ kiện: phần hay bị tính gộp

• Hỏi giá đế riêng — nhiều nơi tính gộp rồi để người mua tưởng đó là tiền vật liệu chính.
• Đế gỗ quý hay gỗ thường, và có thể thay đế khác được không.
• Đế phải vững và vừa khối; đế nhỏ hơn đáy là rủi ro đổ.
• Hộp trưng bày bằng kính giúp chống bụi nhưng cũng giữ ẩm — hỏi người bán về chuyện thông thoáng.
• Không trả tiền cao cho phần bao bì; đó là phần mình cất đi sau vài hôm.

Mùi theo thời gian

• Khối trưng bày toả mùi nhẹ dần theo năm tháng — đây là chuyện tự nhiên, không phải dấu hiệu hàng kém.
• Nhiệt độ và độ ẩm ảnh hưởng mức toả mùi, nên cùng một khối mùa này ngửi khác mùa kia.
• Mũi quen mùi: ở cùng phòng lâu thì cảm nhận giảm, trong khi khách vào vẫn thấy rõ.
• Đừng hơ nóng hay cạo để lấy lại mùi — làm vậy là làm hỏng món trưng bày.
• Người nhạy mùi hoặc có bệnh hô hấp trong nhà thì cân nhắc chỗ đặt và mức thông gió.

Mấy câu rao nên đọc chậm lại

• "Khối độc bản" — đúng với hàng tự nhiên vì món nào cũng khác nhau, nhưng nó cũng là chữ dễ dùng nhất để tạo gấp gáp.
• "Hàng tuyển" không kèm tiêu chí nào.
• "Càng lớn càng quý" — kích thước là một yếu tố, không phải yếu tố duy nhất.
• "Để lâu sẽ lên giá" — đây là lời hứa về tương lai, và không ai bảo đảm được.
• "Không mua hôm nay là hết" — giục quyết nhanh, dấu hiệu quen thuộc nhất.

Mua từ xa thì xin thêm gì

1. Video xoay chậm dưới ánh sáng thường, quay đúng khối mình sẽ nhận.
2. Ảnh cận mặt đáy và các chỗ chuyển tiếp — nơi mạch ghép lộ ra rõ nhất.
3. Ảnh đặt cạnh vật quen để ước cỡ thật, vì ảnh chụp cận làm khối nhỏ trông to.
4. Con số trọng lượng và kích thước, ghi rõ đã gồm đế chưa.
5. Cam kết đổi trả và ai chịu phí chuyển khi đổi.
6. Người bán đàng hoàng sẵn sàng quay thêm một đoạn; người ngại làm việc đó đang nói cho mình một điều gì đó.

Giữ khối đã mua

• Tránh nắng chiếu thẳng và tránh nguồn nhiệt; nhiệt làm bay phần hương và làm nứt gỗ.
• Tránh nơi quá khô và nơi quá ẩm — hai đầu đều không tốt.
• Lau bụi bằng chổi lông mềm hoặc khăn khô, không lau nước, không dùng hoá chất.
• Không đánh bóng lại nếu chưa quen tay; rất dễ làm mất dáng và mất lớp mặt.
• Kê trên đế vững, lùi vào trong mặt bàn; khối nặng rơi là hỏng cả món lẫn mặt bàn.
• Nhà có trẻ nhỏ thì đặt cao hơn tầm với và tránh lối qua lại.

Một điều đáng nhớ

Cả ba dạng chế tác đều có chỗ đứng hợp lệ trên thị trường. Vấn đề chưa bao giờ là việc một khối đã được tạo dáng hay được ghép.

Vấn đề là mình có được cho biết hay không, và giá có đúng với thứ mình đang nhận hay không — hai câu đó trả lời được thì phần còn lại là chuyện sở thích.

Câu hỏi thường gặp