Mua trầm của người quen: chỗ dễ kẹt, và cách giữ cả món hàng lẫn quan hệ
Mua trầm của một người quen — bạn học, anh em họ, đồng nghiệp cũ, hàng xóm — nghe là chuyện yên tâm nhất. Người quen thì không lừa mình.
Nhưng thực tế thì đây lại là kiểu giao dịch dễ kẹt nhất trong mặt hàng này. Không phải vì ai gian, mà vì quan hệ quen biết tắt mất đúng mấy thứ vốn bảo vệ người mua.
Cái bị tắt: hỏi, trả giá, và đổi lại
Với người lạ, mình hỏi thoải mái: hàng gì, có tẩm không, sao giá vậy, đổi được không. Với người quen thì mỗi câu ấy đều ngại, vì nó nghe như nghi ngờ.
Trả giá cũng ngại. Và ngại nhất là mang trả lại — cầm món hàng về nhà thấy không ưng, nhưng nói ra thì sợ mất lòng, nên thôi cất vào tủ.
Ba việc ấy chính là ba lớp bảo vệ của người mua. Mất cả ba thì mua của người quen thật ra rủi ro hơn mua của người lạ, dù cảm giác thì ngược lại.
Phía bên kia cũng kẹt
Điều ít người mua nghĩ tới: người bán quen cũng đang ở thế khó.
Bán đúng giá thị trường thì sợ bị nghĩ là chặt chém người nhà. Bớt nhiều thì lỗ, mà lần sau còn phải bớt tiếp. Từ chối bán món đắt cho mình thì sợ mất lòng.
Cho nên chuyện đổ vỡ trong mấy vụ này thường không ai cố ý — cả hai bên đều đang cố cư xử cho phải, và chính chỗ cố gắng đó làm mọi thứ mờ đi.
Ba ca hay gặp nhất
Người quen bán hộ cho bên thứ ba. Họ chỉ là người giới thiệu, hàng của người khác, và chính họ cũng không kiểm được nguồn. Món hàng có vấn đề thì họ cũng bất ngờ như mình. Ca này hay gây hiểu nhầm nhất, vì mình tưởng đang mua của người mình tin.
Người quen mới vào nghề. Rất nhiệt tình, kể rất hay, nhưng kiến thức đến từ chính người bán sỉ cho họ. Họ thật lòng tin những gì họ nói.
Món được trao như quà rồi mới nói tiền. "Anh để lại cho chú giá gốc thôi" — lúc ấy đã cầm hàng trên tay và không còn cửa nào để cân nhắc.
Cách hỏi mà không làm sứt mẻ gì
Mẹo gọn nhất là nói rõ vì sao mình hỏi, ngay từ câu đầu:
"Em hỏi kỹ mấy câu cho em hiểu món này, không phải em nghi gì anh đâu. Em mua lần đầu nên muốn biết rõ."
Câu ấy mở đường cho mọi câu sau. Người bán đàng hoàng sẽ thở phào — vì họ cũng đang ngại không biết nói bao nhiêu là đủ. Còn ai khó chịu ngay ở câu này thì đó đã là một thông tin.
Và hỏi đúng những câu vẫn hỏi người lạ: hàng gì, có tẩm gì không, mua ở đâu về, giá này tính theo gì.
Chốt bằng lời, trước khi cầm hàng về
Đây là việc quan trọng nhất trong cả bài, và nó phải làm trước, không phải sau.
- Giá cuối là bao nhiêu — nói thành số, đừng để "tính sau".
- Dùng thử được không, trong bao lâu — với trầm thì đốt thử vài lần mới biết hợp hay không.
- Không ưng thì trả lại được không — hỏi thẳng câu này, lúc còn đang vui vẻ.
Ba câu này nghe khô khan giữa hai người quen, nhưng chúng bảo vệ quan hệ nhiều hơn là làm tổn thương nó. Chuyện làm hỏng tình cảm không phải là hỏi trước, mà là ấm ức sau.
Mua ít ở lần đầu
Với người quen thì càng nên. Một lượng nhỏ, dùng vài tuần, thấy ưng thì quay lại mua tiếp — và lần sau mua nhiều là lời khen thật lòng nhất mình có thể dành cho họ.
Ngược lại, mua nhiều ngay lần đầu vì nể là cách chắc chắn nhất để tạo ra một cục ấm ức, cho cả hai phía.
Khi chính mình là người bán cho người quen
Nhiều người đọc bài này đang ở phía bên kia: bán trầm và hay được người quen hỏi mua. Mấy việc dưới đây giúp giữ được cả mối hàng lẫn tình cảm.
Có một mức giá cho người quen và nói rõ nó là mức nào. Nói thẳng "giá này là giá em để cho người nhà" thì người mua biết mình đang được gì, và lần sau họ không phải đoán. Mập mờ mới sinh chuyện.
Nói trước phần mình không chắc. Nếu hàng lấy lại từ chỗ khác thì nói rõ, đừng để người ta tưởng mình tự kiểm được nguồn. Câu "cái này em lấy của mối A, em tin mối đó nhưng em không giám định được" là câu giữ được mình về sau.
Chủ động mở cửa đổi trả trước khi họ phải hỏi. Đây là việc rẻ nhất mà hiệu quả nhất, vì phần lớn người quen sẽ không dùng tới nó — nhưng biết là có thì họ mua thoải mái hơn nhiều.
Món trầm nhận được làm quà từ người quen
Ca hơi khác: không mua bán gì, được tặng. Phần dễ chịu là không có chuyện tiền nong; phần khó là mình không biết nên dùng thế nào cho phải.
Hai điều nên giữ. Đừng đem đi giám định rồi kể lại kết quả — dù kết quả tốt hay xấu thì câu chuyện đó cũng biến một món quà thành một vụ định giá. Và đừng bán lại trong lúc người tặng còn có thể biết; nếu thật sự không dùng tới thì để đó đã, hoặc tặng tiếp cho người biết dùng mà không nhắc tới nguồn gốc.
Còn nếu mình thích món đó thật thì việc nên làm đơn giản hơn nhiều: đốt thử rồi nhắn cho người tặng biết mình dùng và thấy thích. Với người tặng, đó là điều họ mong nghe nhất.
Khi món hàng không như mong đợi
Nói sớm, nói riêng, và nói bằng việc cụ thể thay vì bằng cảm giác chung: "mùi nó gắt và tắt nhanh, khác lúc mình thử ở chỗ anh" — chứ không phải "hình như hàng này không ổn".
Nói sớm thì còn là chuyện món hàng. Để lâu rồi mới nói thì nó đã thành chuyện lòng tin, và lúc ấy khó gỡ hơn nhiều.
Còn nếu thấy số tiền lớn tới mức nói ra sẽ làm hỏng quan hệ thật, thì kết luận thành thật nhất là: món đắt tới mức đó nên mua ở chỗ khác, chỗ mà mình đòi hỏi được mà không phải cân nhắc gì.
Ba điều gọn lại
Một. Quan hệ quen biết tắt mất ba lớp bảo vệ của người mua: hỏi, trả giá và đổi lại. Mất cả ba thì rủi ro cao hơn mua của người lạ.
Hai. Mở đầu bằng một câu nói rõ vì sao mình hỏi, rồi hỏi đúng những câu vẫn hỏi người lạ. Chốt giá và điều kiện trả lại trước khi cầm hàng về.
Ba. Món đắt tới mức nói thẳng sẽ làm hỏng quan hệ thì nên mua ở chỗ khác.