Một khối trầm dùng dần: chia thế nào, giữ phần còn lại ra sao
Mua được một khối trầm rồi, câu hỏi tiếp theo rất thực tế: dùng thế nào. Đốt cả khối thì tiếc, mà để nguyên trong hộp thì mua về làm gì.
Bài này nói về chuyện dùng dần — chia, cắt, giữ phần còn lại, và mấy chỗ hay làm hỏng món hàng ngay ở khâu này.
Nghĩ theo mục đích trước khi động dao
Một khối có thể đi theo mấy hướng rất khác nhau, và hướng nào cũng có cái được cái mất.
Giữ nguyên để ngắm. Nếu khối có dáng đẹp thì phần giá trị nằm ở hình dáng, và cắt là mất hẳn phần đó. Món dáng đẹp thường cũng khó bán lại hơn khi đã bị cắt.
Chia nhỏ để dùng dần. Hợp với khối không có dáng gì đặc biệt. Chia rồi thì mỗi lần dùng một ít, và phần còn lại vẫn nguyên.
Bào hoặc cạo lấy dăm. Cách tiết kiệm nhất, và cũng dễ kiểm soát lượng nhất.
Đưa cho thợ làm thành món khác. Vòng, mặt dây, hoặc để nguyên làm trầm cảnh có đế. Đây là hướng không quay lại được, nên nghĩ kỹ.
Chốt trước một hướng rồi hãy làm. Cắt thì không dán lại được, và rất nhiều người tiếc vì quyết vội trong buổi đầu mới mang về.
Nếu chia: chia thế nào
Mấy nguyên tắc thực tế.
Chia ít lần, mỗi lần một phần. Đừng chia sẵn cả khối thành hai chục mảnh. Mảnh nhỏ để lâu thì bay hương nhanh hơn khối lớn vì diện tích tiếp xúc không khí tăng lên.
Cắt ở chỗ ít giá trị nhất. Phần rìa, phần thớ xấu, phần đã sứt — giữ lại phần đẹp nguyên vẹn.
Dùng dụng cụ sắc và sạch. Dao cùn làm nát thớ, và dụng cụ dính mùi khác thì mùi đó bám sang.
Hứng lấy vụn. Trải giấy sạch bên dưới khi cắt hay bào. Phần vụn dùng được y như phần khối, và đây là phần hay bị mất oan nhất.
Nếu khối đáng tiền và bạn chưa từng làm, nhờ người có kinh nghiệm cắt hộ lần đầu rẻ hơn nhiều so với làm hỏng.
Giữ phần còn lại
Đây là chỗ quyết định khối đó dùng được bao lâu.
Phần đã cắt và phần vụn nên cất riêng khỏi khối chính, vì chúng cần được dùng trước — cái gì diện tích hở nhiều thì xuống trước.
Cất kín, tránh nắng, tránh chỗ nóng và tránh để chung với thứ có mùi mạnh. Không khí luân chuyển liên tục quanh món là thứ làm hương bay đi.
Ghi lại: mua khi nào, ở đâu, nặng bao nhiêu lúc mới mua. Nếu sau này muốn bán lại hoặc muốn hỏi ai đó thì những thông tin này có ích, và chúng biến mất rất nhanh khỏi trí nhớ.
Và đừng mở ra ngửi mỗi ngày. Nghe buồn cười nhưng đây là thói quen phổ biến của người mới, và mỗi lần mở là một lần hương thoát ra.
Dùng bao nhiêu một lần
Câu hỏi hay gặp, và câu trả lời là bắt đầu ít hơn bạn nghĩ.
Lượng cần thiết phụ thuộc kích thước phòng, độ kín, và cả độ nhạy mũi của người trong nhà. Không có con số chung, và người bán cũng không thể nói thay bạn.
Cách thực tế: bắt đầu bằng một lượng rất nhỏ, rồi tăng dần qua vài lần cho tới khi vừa ý. Làm ngược lại — dùng nhiều rồi thấy quá nồng — thì vừa phí vừa phải mở cửa cả buổi.
Phòng kín và phòng nhỏ cần ít hơn nhiều so với phòng thoáng. Và buổi tối trong phòng ngủ thì lại càng nên ít.
Nhà có trẻ nhỏ, người lớn tuổi, hoặc người có bệnh hô hấp thì nên rất dè dặt và ưu tiên phòng thoáng — đây là phần sức khoẻ chứ không phải phần sở thích.
Mấy chỗ hay làm hỏng
Gom lại cho gọn.
Cắt vội ngay hôm mới mua. Chưa quen món, chưa biết chỗ nào đẹp, và đang trong lúc hào hứng. Để vài hôm rồi quyết.
Đánh bóng, chà nhám, gọt cho đẹp. Với khối tự nhiên thì bề mặt thô là một phần của món hàng, và gọt đi là mất cả phần nhìn lẫn phần giá trị khi bán lại.
Ngâm, tẩm, xịt thêm gì đó. Không nên, và nếu định làm thì hãy hiểu rằng món đó sau này không còn được coi là nguyên bản nữa.
Để chung trong hộp với món có mùi khác. Mùi lẫn sang là chuyện xảy ra thật và rất khó gỡ.
Vứt phần vụn. Phần vụn là phần dùng hằng ngày tiện nhất — giữ lại trong một hộp nhỏ riêng.
Dụng cụ tối thiểu
Không cần sắm nhiều, nhưng mấy thứ này nên có sẵn trước khi bắt đầu.
Một con dao nhỏ thật sắc hoặc dụng cụ bào chuyên dùng. Dao cùn làm nát thớ và làm mất nhiều hơn phần lấy được.
Giấy trắng sạch để trải hứng vụn. Giấy trắng còn giúp nhìn rõ màu của vụn và của thớ gỗ.
Hộp nhỏ có nắp kín cho phần vụn, tách khỏi hộp đựng khối chính.
Găng tay mỏng nếu bạn cầm nhiều — mồ hôi tay bám lên bề mặt không có lợi cho món hàng.
Và một chỗ làm cố định, sạch, không có mùi lạ. Làm ngay trên bàn ăn vừa nấu xong thì mùi bám sang là chuyện chắc chắn.
Khi nào nên dừng tay và hỏi người khác
Ba trường hợp, và cả ba đều đáng dừng.
Khối có giá trị đáng kể mà bạn chưa từng cắt. Nhờ người có kinh nghiệm làm hộ lần đầu, hoặc ít nhất đứng xem một lần trước khi tự làm.
Khối có dáng đẹp mà bạn đang phân vân. Phân vân nghĩa là chưa chốt được hướng — và trong lúc chưa chốt thì không nên động dao.
Món được tặng hoặc món thừa kế. Ở đây còn có phần ý nghĩa với người khác, nên hỏi người tặng hoặc hỏi trong nhà trước khi thay đổi hình dạng của nó.
Điều nên nhớ chung: không có việc gì gấp ở đây cả. Khối trầm để thêm vài tuần không mất gì, còn cắt sai thì mất hẳn.
Ba điều gọn lại
Một, chốt hướng dùng trước khi động dao — cắt thì không dán lại được, và khối có dáng đẹp thì giá trị nằm ở dáng.
Hai, chia ít lần mỗi lần một phần; mảnh nhỏ để lâu bay hương nhanh hơn khối lớn.
Ba, hứng lấy vụn và cất riêng để dùng trước — đó là phần tiện nhất và cũng hay bị mất oan nhất.