Vòng trầm nứt, mẻ hoặc mất hạt: sửa, xâu lại, hay thôi
Vòng trầm đeo lâu rồi có ngày gặp chuyện: một hạt nứt dọc theo thớ, một hạt mẻ một góc sau khi va vào cạnh bàn, hoặc dây đứt và một hạt lăn đi đâu mất.
Lúc đó câu hỏi không chỉ là sửa thế nào mà còn là có nên sửa không — vì vòng trầm khác vòng đá ở một điểm quan trọng: hạt mua bù gần như không bao giờ khớp.
Vì sao hạt bù khó khớp hơn hẳn đá
Với đá thì lệch màu là chuyện thường và người ta chấp nhận được. Với trầm thì ngoài màu và vân còn thêm hai thứ nữa: mùi và khối lượng.
Hai hạt cùng loại mà khác lô thì mùi khác nhau thấy rõ khi đeo, vì mùi phụ thuộc vào phần nhựa trong gỗ — thứ không đồng đều ngay cả trong một khối. Và hạt đặc nhựa thì nặng hơn hẳn hạt ít nhựa, nên một hạt bù có thể vừa mắt mà cầm lên đã thấy lệch.
Vì vậy nếu định giữ sợi vòng lâu dài, mua dư một hai hạt ngay lúc mua là việc chỉ làm được lúc đó.
Bốn kiểu hỏng và cách xử
Nứt theo thớ. Đây là kiểu phổ biến nhất và thường do khô — để phòng máy lạnh nhiều, phơi nắng, hoặc đổi môi trường đột ngột. Vết nứt nhỏ không lan thì để yên được; nó là phần đời của một món đồ bằng gỗ.
Mẻ một góc. Do va đập. Chỗ mẻ để nguyên thì lâu ngày mòn tròn lại và ít lộ; cố mài cho phẳng thì hạt nhỏ đi và lệch với các hạt còn lại.
Nứt quanh lỗ xâu. Kiểu đáng lo nhất, vì nó báo hạt sắp vỡ đôi khi kéo dây. Hạt này nên thay chứ đừng giữ.
Mất hạt. Xử theo số hạt còn lại và theo việc sợi vòng có hạt chủ hay không — nói ở phần dưới.
Sửa tại chỗ hay mang ra thợ
Tự làm được: xâu lại bằng dây mới nếu chỉ đứt dây và các hạt còn lành; lau sạch rồi để nguyên nếu chỉ là vết nứt nhỏ.
Mang ra thợ: khi cần khoan lại lỗ, khi phải thay hạt, hoặc khi sợi có kết cấu phức tạp — hạt chủ, chuỗi có nút thắt giữa các hạt.
Không nên làm: đổ keo vào vết nứt để "dán lại". Keo không thấm đều vào gỗ có nhựa, nó đọng thành vệt bóng nhìn rất lộ, và quan trọng hơn là nó bịt phần bề mặt vốn là chỗ mùi toả ra.
Mất một hạt thì làm sao
Ba đường, chọn theo số hạt còn lại và theo sợi vòng.
Bớt hạt, xâu lại thành sợi ngắn hơn. Đây là cách gọn nhất nếu cổ tay còn vừa. Sợi vẫn đồng đều vì toàn hạt cùng lô.
Thêm một hạt khác chất liệu làm hạt chủ. Thay vì cố tìm hạt trầm khớp, đặt hẳn một hạt khác — gỗ khác, kim loại, đá — ở vị trí giữa. Lúc đó sự khác biệt thành có chủ ý chứ không thành lỗi.
Chuyển sang dạng khác. Sợi ngắn quá để đeo tay thì làm móc khoá, làm mặt treo, hoặc để trong hộp cùng phần còn lại.
Khi hỏng nhiều và sợi đã đeo lâu năm
Có lúc sợi vòng tới mức nhiều hạt cùng xuống: mòn hết cạnh, vài hạt nứt, mùi đã rất nhạt.
Lúc ấy câu hỏi đổi thành: mình giữ sợi này vì nó là món trầm hay vì nó là món của mình suốt nhiều năm. Hai câu trả lời dẫn tới hai việc khác nhau — một bên thì thay sợi mới, một bên thì giữ nguyên và không cần nó thơm nữa.
Không có câu trả lời nào đúng hơn. Nhưng hỏi rõ thì đỡ tốn tiền cho một sợi vòng mà mình thật ra đang giữ vì lý do khác.
Giao vòng cho người khác sửa: hỏi gì trước
Khác với đồ đá, sợi vòng trầm giao đi sửa có một rủi ro riêng mà ít ai nói tới: hạt có thể bị tráo, và người mua thường không đủ căn cứ để chứng minh.
Không phải vì chỗ nào cũng vậy — phần lớn thợ làm ăn đàng hoàng. Nhưng nó là rủi ro có thật, và cách phòng thì rất đơn giản.
Trước khi giao: chụp ảnh cả sợi ở nơi đủ sáng, chụp thêm cận vài hạt có vân dễ nhận, và cân sợi vòng nếu ở tiệm có cân. Cân nặng là con số khó chối nhất, vì hạt đặc nhựa và hạt ít nhựa chênh nhau rõ.
Hỏi thêm ba câu: bao lâu xong, nếu hạt vỡ trong lúc làm thì xử thế nào, và có thể ngồi chờ xem làm được không. Câu cuối nhiều nơi đồng ý, và khi đó mọi lo lắng ở trên không còn cần thiết.
Trước khi quyết sửa: thử đeo lại vài hôm
Một thói quen đáng có. Hạt nứt nhỏ hay chỗ mẻ nhìn rất chướng mắt trong mấy ngày đầu, nhưng sau một hai tuần thì mắt quen và món đồ trở lại bình thường.
Vì vậy trừ trường hợp nứt quanh lỗ xâu — thứ sẽ hỏng thật — thì đừng quyết sửa ngay trong lúc còn đang tiếc. Đeo tiếp vài hôm rồi nhìn lại: nhiều lần câu trả lời tự đổi, và tiết kiệm được cả tiền lẫn rủi ro giao đồ đi.
Giữ cho ít hỏng
- Tháo ra khi làm việc nặng, khi rửa tay nhiều, khi tập.
- Tránh để nơi khô gắt — cạnh máy lạnh thổi thẳng, trong xe đỗ nắng.
- Không ngâm nước, không xịt nước hoa lên.
- Cất trong hộp có nắp, tránh để lẫn với đồ kim loại.
- Kiểm dây mỗi vài tháng, nhất là chỗ tiếp xúc giữa dây và hạt chủ.
Ba điều gọn lại
Một. Hạt trầm bù gần như không khớp vì ngoài màu và vân còn khác cả mùi lẫn khối lượng. Mua dư một hai hạt ngay lúc mua là việc chỉ làm được lúc đó.
Hai. Đừng đổ keo vào vết nứt. Keo đọng thành vệt bóng rất lộ và bịt luôn phần bề mặt vốn là chỗ mùi toả ra.
Ba. Mất hạt thì bớt hạt xâu ngắn lại, hoặc thêm một hạt khác chất liệu làm hạt chủ — để khác biệt thành có chủ ý chứ không thành lỗi.